{"id":556,"date":"2015-12-27T18:19:11","date_gmt":"2015-12-27T18:19:11","guid":{"rendered":"http:\/\/mrzyglod.net\/?p=556"},"modified":"2026-01-07T18:41:03","modified_gmt":"2026-01-07T18:41:03","slug":"mrzyglod-dzis","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/mrzyglod.net\/?p=556","title":{"rendered":"Mrzyg\u0142\u00f3d dzi\u015b"},"content":{"rendered":"

 <\/p>\n

 <\/p>\n

\"rynek\"
fot. Marcin Potoczny<\/figcaption><\/figure>\n

Miasteczko Mrzyg\u0142\u00f3d, od XV w. do XVII w. zwane Tyraw\u0105 Kr\u00f3lewsk\u0105, znajduje si\u0119 15 kilometr\u00f3w na p\u00f3\u0142noc od Sanoka, na lewym brzegu Sanu, mi\u0119dzy zalesionymi g\u00f3rami. S\u0105siaduje z Parkiem Krajobrazowym G\u00f3r S\u0142onnych<\/a>. Prowadzi przez nie Szlak Architektury Drewnianej i Szlak Ikon<\/a>. W okolicy wyst\u0119puje wiele rzadkich gatunk\u00f3w fauny i flory. \"Bo\u0107ki\"Cz\u0119stym go\u015bciem jest tu czapla siwa i bocian czarny. W samym miasteczku gniazduje bocian bia\u0142y. Ka\u017cdego roku obserwowa\u0107 mo\u017cna oko\u0142o dziesi\u0119ciu rodzin.<\/p>\n

Dzisiejszy Mrzyg\u0142\u00f3d stanowi atrakcj\u0119 turystyczn\u0105, przede wszystkim jako unikalny zesp\u00f3\u0142 zabudowy oddaj\u0105cy w miniaturze uk\u0142ad \u015bredniowiecznego miasta.<\/p>\n

\"\"
Mrzyg\u0142odzki rynek. Przez \u015brodek p\u0142ynie potok. Na czerwono zaznaczono (od do\u0142u) ko\u015bci\u00f3\u0142, pomnik, cerkiew<\/figcaption><\/figure>\n

RYNEK<\/b>
\nOd placu targowego wytyczonego na planie prostok\u0105ta odchodz\u0105 prostopadle z ka\u017cdego rogu w\u0105skie uliczki. Wra\u017cenie symetrii pog\u0142\u0119bia przep\u0142ywaj\u0105cy po przek\u0105tnej potok – I\u0142na.<\/p>\n

\"\"
„k\u00f3\u0142ko i jask\u00f3\u0142czy ogon”<\/figcaption><\/figure>\n
\"\"
Potok<\/figcaption><\/figure>\n

\"\"<\/p>\n

Rynek otaczaj\u0105 drewniane domy o dwuspadowych, rzadziej czterospadowych, dachach z g\u0142\u0119bokimi okapami, skierowane do drogi \u015bcian\u0105 szczytow\u0105, w kt\u00f3rej mieszcz\u0105 si\u0119 dwa niewielkie okna. \u015aciany pokrywa szalowanie z pionowo zestawionych desek. Gdzieniegdzie dostrzec mo\u017cna ulubiony motyw ciesielki mrzyg\u0142odzkiej „k\u00f3\u0142ko i jask\u00f3\u0142czy ogon”. Granic\u0119 mi\u0119dzy s\u0105siadami stanowi tradycyjnie \u015blepa \u015bciana. Poniewa\u017c domy stoj\u0105 blisko siebie, ich podw\u00f3rza s\u0105 z konieczno\u015bci w\u0105skie i d\u0142ugie.<\/p>\n

\"\"
\u015awietlik nad drzwiami<\/figcaption><\/figure>\n

Wej\u015bcia znajduj\u0105 si\u0119 najcz\u0119\u015bciej od po\u0142udniowego zachodu lub po\u0142udniowego wschodu. Ze wzgl\u0119du na szczup\u0142o\u015b\u0107 miejsca zwykle nie s\u0105 wyposa\u017cone w ganek. Wchodzi si\u0119 po kilku kamiennych stopniach. Zachowa\u0142y si\u0119 tu i \u00f3wdzie charakterystyczne \u015bwietliki nad drzwiami. Co ciekawe, niekt\u00f3re z dom\u00f3w posiada\u0142y drugie wej\u015bcie od strony rynku. Mo\u017cna jeszcze dzi\u015b dostrzec jego \u015blad – schodki s\u0142u\u017c\u0105ce obecnie za \u0142awk\u0119 i zamkni\u0119te na g\u0142ucho<\/i> drzwi z usuni\u0119tym zamkiem i klamk\u0105. Takie detale, obce architekturze wiejskiej, \u015bwiadcz\u0105 o handlowej, miejskiej przesz\u0142o\u015bci Mrzyg\u0142odu. Jeszcze do wybuchu drugiej wojny \u015bwiatowej odbywa\u0142y si\u0119 tu jarmarki.<\/p>\n

\"Same zabudowania, jednotraktowe, wzniesiono tak, by mog\u0142y pomie\u015bci\u0107 pod jednym dachem ludzi i zwierz\u0119ta. Cz\u0119\u015b\u0107 mieszkalna typowego domu w rynku sk\u0142ada si\u0119 z dw\u00f3ch du\u017cych pomieszcze\u0144 (pokoju i kuchni) przedzielonych po\u015brodku sieni\u0105. Okna pokoju, pe\u0142ni\u0105cego g\u0142\u00f3wnie funkcj\u0119 reprezentacyjn\u0105, wychodz\u0105 na ulic\u0119, kuchnia przylega do stajni-obory i pomieszcze\u0144 gospodarczych, posiadaj\u0105cych osobne wej\u015bcie z podw\u00f3rza. W \u015bcianie pomi\u0119dzy kuchni\u0105 a obor\u0105 wstawiano dawniej male\u0144kie okienko. Gospodarze, wychodz\u0105c wieczorem do stajni, stawiali w nim lamp\u0119 naftow\u0105. W ten spos\u00f3b stajnia na czas wieczornych obrz\u0105dk\u00f3w zyskiwa\u0142a pomys\u0142owe o\u015bwietlenie.<\/p>\n

Przestrze\u0144 sieni bywa cz\u0119\u015bciowo ograniczona komor\u0105, z kt\u00f3rej schodzi si\u0119 do g\u0142\u0119bokiej, sklepionej piwnicy. Podw\u00f3rze zamyka stodo\u0142a stawiana w g\u0142\u0119bi podw\u00f3rza, prostopadle do domu.<\/p>\n

Wiadomo z kroniki ko\u015bcielnej, \u017ce po roku 1855 po\u017car poch\u0142on\u0105\u0142 ca\u0142e Miasteczko, w roku 1893 strawi\u0142 Posad\u0119 mrzyg\u0142odzk\u0105, za\u015b rok p\u00f3\u017aniej Mrzyg\u0142\u00f3d nawiedzi\u0142a pow\u00f3d\u017a. Obecna zabudowa rynku pochodzi zatem z drugiej po\u0142owy XIX wieku i pocz\u0105tku wieku XX. \"Niestety, szeregi niemal bli\u017aniaczych dom\u00f3w krytych gontem, kt\u00f3re mo\u017cemy ogl\u0105da\u0107 jeszcze na zdj\u0119ciach z lat 30 ubieg\u0142ego wieku uleg\u0142y w ci\u0105gu ostatnich stu lat licznym przeobra\u017ceniom. Pierwotnie czterospadowe, zmieni\u0142y si\u0119 w dwuspadowe, gont zast\u0105pi\u0142a dach\u00f3wka i blacha. Pobielane \u015bciany przykry\u0142 szalunek z desek, zdarza si\u0119, \u017ce i z dykty, blachy czy sidingu. Niekt\u00f3re z dom\u00f3w, opuszczone przez w\u0142a\u015bcicieli, pozostawione w\u0142asnemu losowi, powoli znik\u0142y z zabudowy.<\/p>\n

\"<\/a>Do upadku miasteczka przyczyni\u0142a si\u0119 wisz\u0105ca nad nim od czas\u00f3w mi\u0119dzywojennych gro\u017aba zalania doliny wodami Sanu, w zwi\u0105zku z projektem utworzenia zapory w Niewistce. Plan, nawet niezrealizowany, okaza\u0142 si\u0119 zgubny dla rozwoju miejscowo\u015bci. Nast\u0105pi\u0142o zahamowanie wszelkich inicjatyw budowlanych, utrata praw miejskich i post\u0119puj\u0105ce zubo\u017cenie mieszka\u0144c\u00f3w. Paradoksalnie, ten utrzymywany w mocy przez dziesi\u0105tki lat zakaz rozbudowy ocali\u0142 jedyny w swoim rodzaju uk\u0142ad architektoniczny, tworz\u0105c z miasteczka swoisty \u017cywy skansen.<\/p>\n

\"\"Z najwa\u017cniejszego punktu placu spogl\u0105da na przybysza W\u0142adys\u0142aw Jagie\u0142\u0142o – niegdy\u015b kamienny, od niedawna z br\u0105zu.
\nWarto zag\u0142\u0119bi\u0107 si\u0119 w w\u0105sk\u0105 uliczk\u0119 w p\u00f3\u0142nocno-wschodnim rogu rynku i zwiedzi\u0107 ko\u015bci\u00f3\u0142 pod wezwaniem Rozes\u0142ania Aposto\u0142\u00f3w ufundowany przez kr\u00f3la jako wotum po zwyci\u0119stwie pod Grunwaldem. Wielokrotnie przebudowywany i remontowany zachowa\u0142 niewiele z gotyku. Jednak jego historia splata si\u0119 nierozerwalnie z histori\u0105 Mrzyg\u0142odu. Czy to w czasie wojen, kl\u0119sk \u017cywio\u0142owych, czy uroczysto\u015bci patriotycznych – zawsze jego sylwetka pojawia si\u0119 w tle.<\/p>\n

\n
\"\"
Diabla G\u00f3ra w latach 30. XX w.<\/figcaption><\/figure>\n

Starzy mieszka\u0144cy opowiadaj\u0105 o sprzysi\u0119\u017ceniu si\u0119 mocy piekielnych przeciwko pobo\u017cnym mieszka\u0144com Tyrawy. A dzia\u0142o si\u0119 to dawno, dawno temu. Trzech diab\u0142\u00f3w podj\u0119\u0142o si\u0119 misji skierowania nurtu Sanu na ko\u015bci\u00f3\u0142 i zatopienia ca\u0142ej doliny. O zmierzchu pochwyci\u0142y olbrzymi\u0105 ska\u0142\u0119 zamierzaj\u0105c przegrodzi\u0107 ni\u0105 koryto rzeki. Ju\u017c, ju\u017c dobiega\u0142y do Sanu, gdy jeden z nich, \u015bpiesz\u0105cy na przedzie, s\u0142ysz\u0105c dzwony ko\u015bcielne potkn\u0105\u0142 si\u0119 i wypu\u015bci\u0142 g\u00f3r\u0119 ze szpon\u00f3w. Dwa inne z rozp\u0119du przywali\u0142y go ni\u0105 i uwi\u0119zi\u0142y – ju\u017c na ca\u0142\u0105 wieczno\u015b\u0107.<\/p>\n

I odt\u0105d ska\u0142a pi\u0119trz\u0105ca si\u0119 na prawym brzegu Sanu, na wprost miasteczka, zwana jest Diabl\u0105 G\u00f3r\u0105…<\/p>\n

\n

POSADA, WYGON…<\/b>
\nOpuszczaj\u0105c rynek i id\u0105c w stron\u0119 H\u0142omczy znajdziemy si\u0119 na Posadzie. Ta cz\u0119\u015b\u0107 Mrzyg\u0142odu warta niegdy\u015b obejrzenia ze wzgl\u0119du na drewniane ganki, wci\u0105\u017c ma wiele uroku dzi\u0119ki koronkowym wyko\u0144czeniom szczyt\u00f3w dom\u00f3w, i wypieszczonym, pe\u0142nym kwiat\u00f3w ogr\u00f3dkom przydomowym. Przed jednym z dom\u00f3w zachowa\u0142a si\u0119 studnia z \u017curawiem. \"
\nUdaj\u0105c si\u0119 z rynku w przeciwn\u0105 stron\u0119 – w kierunku Sanoka, dojdziemy na Wygon, gdzie podziwia\u0107 mo\u017cna kapliczk\u0119 z ludow\u0105 rze\u017ab\u0105 \u015bw. Jana Nepomucena. Kapliczek jest zreszt\u0105 w Mrzyg\u0142odzie wi\u0119cej, ka\u017cda w innym stylu, w wi\u0119kszo\u015bci murowane.<\/p>\n

Wielu obiekt\u00f3w, takich jak piec garncarski nad Sanem, ku\u017anie na Posadzie, ju\u017c nie ma i nie uda si\u0119 odtworzy\u0107. Istniej\u0105 jedynie w pami\u0119ci mieszka\u0144c\u00f3w i na starych fotografiach.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Miasteczko Mrzyg\u0142\u00f3d, od XV w. do XVII w. zwane Tyraw\u0105 Kr\u00f3lewsk\u0105, znajduje si\u0119 15 kilometr\u00f3w na p\u00f3\u0142noc od Sanoka, na lewym brzegu Sanu, mi\u0119dzy zalesionymi g\u00f3rami.<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[18],"tags":[],"class_list":["post-556","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-mrzyglod-dzis","content-layout-excerpt"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/mrzyglod.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/556","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/mrzyglod.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/mrzyglod.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mrzyglod.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/mrzyglod.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=556"}],"version-history":[{"count":29,"href":"https:\/\/mrzyglod.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/556\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":892,"href":"https:\/\/mrzyglod.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/556\/revisions\/892"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/mrzyglod.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=556"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/mrzyglod.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=556"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/mrzyglod.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=556"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}