|
|
|
 Województwo lwowskie przed 1939 r.
Moja babcia mówiła: chabazie, burzan poza ogrodami, cymelek, grysik, kałabania, frygaj, bedzie gościna i bars krasy ten swyderek. A to wszystko z nie dającą się powtórzyć śpiewną intonacją. Nie wiem, czy dziś używa się w Miasteczku wszystkich spośród przytoczonych poniżej wyrażeń, ale na pewno są dla mieszkańców zrozumiałe. Tłumaczenie jest oczywiście dla niemrzygłodzian.
A
absztyfikant, apsztyfikant - adorator
akuratny - w sam raz, taki, jak trzeba
ancug - ubiór [niem. Anzug – garnitur]
a jak! - no pewnie! jasna sprawa!
⇑
B
baciar - chuligan, łobuz [czyżby od węg. betyár - zbójnik?]
baciarka - pej. hulanka, zabawa (iść na baciarkę, baciarować)
bajka - głupstwo (to bajka - to głupstwo; zdrowie bajka - zdrowie w porządku, zdrowie to głupstwo)
bajura - kałuża, błoto
balon - piłka (grać w balon - w piłkę)
bańki (na Boże Narodzenie) - bombki
bedzie [bedzi] - pasuje, może być? (Bedzie ta kurtka, Maniu?), wystarczy (Bedzie tej cebuli.)
barz, bars - bardzo
bełtać, zabełtać - mieszać, zamieszać
beretka - beret
besztać, zbesztać - robić wymówki, upominać, nakrzyczeć
bochnaczek - bułka (zdaje się, że z razowej mąki pszennej)
bodziak - oset, kłująca roślina
bradrura - piekarnik, duchówka [niem. Bratröhre]
brzechać - szczekać ***
burzan - krzaki, chwasty
⇑
C
chabazie - kwiaty, bukiet, ale też chwasty, zielsko
chałupa - mieszkanie, dom (idę do chałupy - idę do domu)
chodzić po chałupach - chodzić od domu do domu
chlib - chleb [jak we Lwowie ;-)] ***
cielinia - cielątko
cieszyć - cieszyć się, być zadowolonym (ale cieszyła! - ale była zadowolona! ale będzie cieszyć! - ale się ucieszy!)
cium - cmok; pociumać - pocałować (raczej chyba do dzieci)
cnić - potrzebować czegoś, tęsknić ***
co bądź - cokolwiek
co nie bądź - byle co (gadają co nie bądź)
chłopczysko - chłopak (co temu chłopczysku przyszło do głowy!)
cwibak - placek biszkoptowy z bakaliami, keks [niem. Zwieback], ale też suchar
cyganić - kłamać, oszukiwać (wskaźnik paliwa cygani; cyganisz! - zmyślasz)
cygary - papierosy (kurzyć cygary - palić papierosy)
cymelek - smoczek
⇑
D
debra - wertepy, pagórki, zarośla
dinks, dings - mały przedmiot, element czegoś, detal; coś, na co trudno znaleźć nazwę [niem. Ding = rzecz] (do czego ten dinks? - to jest dinks, co robi szprinks)
dobawić - dodać, dolać, dosypać (może ci mlika dobawić?)
doczynić - jw.
drzewko (na Boże Narodzenie) - choinka
drzewo - drewno (ławka z drzewa) ***
dumać - rozmyślać, zamyślać się (co tak dumasz?)
durkać - stukać, hałasować (nie durkaj!)
durnowaty - głupi, pomylony
durszlak, druszlak - cedzak
dziwcze - dziewczyna
⇑
F
farfocle - strzępy
fest - bardzo
filozof - ktoś sprytny i trochę przemądrzały, mający się za lepszego (To filozof!)
flaszka - butelka, również taka do karmienia niemowląt (karmić dziecko flaszką a nie piersią)
frygać - jeść (frygaj!)
futrować - napchać, nakarmić do syta, opchać się, opychać się (nafutrował się - najadł się, opchał się; nafutrowany - najedzony)
⇑
G
giczał - noga ***
gudłaj - Żyd
gościna - przyjęcie, uczta, uroczysty obiad (idę w gościnę, była gościna)
gościniec - droga od miejscowości do miejscowości
grajcary - pieniądze (Grajcarów ni ma!)
gad - łobuz, drań, nieposłuszny (gęsi, gady, aż tu mi uciekli!)
gadzina - wąż, żmija (jakaś gadzina tu poluje - myszy nie ma), ale też w przenośni: łobuz, złośliwiec, ktoś niedobry; (idź, ty gadzino!)
grysik - kasza manna
⇑
H
haczyk - pogrzebacz
hamać - jeść (hamaj!)
haukać - szczekać (piesek hauka)
het - tam, gdzieś (idę het - idę sobie stąd; idziesz het? - już idziesz?)
honor -> patrz: nie honor
honorowy - poważny (coś ty taka honorowa?) ***
hulać - chodzić, biegać (hulaj stąd! - zmiataj stąd!)
⇑
I
ino - tylko ***
⇑
J
jasion - jesion
jojczyć - lamentować, narzekać
jucha - krew (puściła się jucha z nosa) ***
juszka - rzadka zupa (może ci jeszcze zupy dobawić? - tak, ali samy juszki)
⇑
K
kałabania - kałuża
kamerdolec - kamień ***
kapcan - nicpotem (idź ty kapcanie!)
kapnąć się - zorientować się, połapać się (radni się kapli, że tędy droga nie pójdzie; kapnął się, że coś nie tego)
karahula - laska do podpierania *** [tego słowa nie znałam - AK]
kartoflanka - zupa ziemniaczana ***
kartofli - kartofle, ziemniaki (strugać kartofli) ***
Odmiana popularna w Mrzygłodzie to "amerykany".
kiszka - kaszanka *** [jak we lwowskiej piosence o pannie Franciszce: piękna jak anioł, gruba jak kiszka, na imię miała panna Franciszka...]
kłótewka - wyrabiana (tak mi się wydaje) z drzewka bożonarodzeniowego, służyła do „kłócenia” czyli mieszania kwaśnego mleka, ciasta na naleśniki itp.
Inne nazwy tego instrumentu ***: mątewka albo motewka
kopylaczek - nieślubne dziecko
krachla - oranżada, woda mineralna, woda sodowa. Nazwa pochodzi od butelki zamykanej porcelanowym korkiem z gumową uszczelką, dociskanym drucianym pałąkiem, w jakiej napój ten był sprzedawany. W Austrii i południowych Niemczech słowo Kracherl oznacza lemoniadę i również bierze się od charakterystycznej butelki, w jakiej była kiedyś sprzedawana.
krasy - kolorowy, wzorzysty
krawatka - krawat
krawczyni - krawcowa
kto bądź - ktokolwiek (nakarmi go kto bądź)
krajc - trefl, żołądź (kolor w kartach); dupek krajcowy - dupek żołędny
Inne kolory kart: dzwonka (karo, dzwonek), czerwo (kier, czerwień), wino (pik)
królówka - hetman (figura w szachach)
⇑
L
laga - kij, drąg
lampka - latarka ***
laufer - goniec (figura w szachach); również pej. o człowieku: leń, łazik, włóczęga
lekutko - lekko, leciutko
Ł
łaba - noga człowieka albo łapa zwierzęcia
łyska się - błyska (na burzę) ***
⇑
M
mamcia - mama, mamusia
mecyje - coś nadzwyczajnego (żadne mecyje! - nic nadzwyczajnego!)
meszty - półbuty (damskie i męskie)
miglanc - spryciarz
mliko - mleko [jak we Lwowie ;-)] ***
⇑
N
na - do (na Łodzinę, na Dobrą), w (mieszka na Dębnej, na Sanie duża woda, prała na Sanie), nad (idę na San)
na nogach - na piechotę (poszli na nogach do sklepu)
nakastlik - szafka nocna
nakidać - nabrudzić
naświnić - nabrudzić
ta nic si ni dziei! (ta nic się nie dzieje) - to nic nie szkodzi!
nie co bądź - zależnie od tonu, jakim jest wypowiadane.
z namysłem: Nie co bądź... - nie byle co, bardzo ciekawe, nadzwyczajne...
ze zdumieniem: To nie jest co bądź! - A to dopiero! Coś takiego!
nie honor - wstyd, nie wypada
nikulturni - niekulturalnie ***
niwistka, niewistka - synowa mieszkająca w domu teściów (pójść za niewistkę - wyjść za mąż i zamieszkać w domu teściów)
⇑
P
pacan - głupek, tępak (ty pacanie!)
pacięta - prosieta (je jak pacię – je jak prosię)
pagorek - pagórek, wzniesienie ***
paletki - badminton (grać w paletki) ***
palica - kij, laska do podpierania się
panterka - pantarka, perliczka
papule - policzki ***; papulaty - pyzaty
pokidać - zabrudzić, zaplamić (pokidany swyderek - zaplamiony sweterek)
pelechi, pełechy - rozczochrane włosy, kudły (Obetnij se te pelechi!)
pelechaty, pełechaty - kudłaty, długowłosy
pisać się - nazywać się (jak on się pisze? - jak on się nazywa?). Zważywszy na mnogość przydomków używanych w Mrzygłodzie w zastępstwie nazwisk, pisownia zgodna z dokumentem tożsamości nie jest bez znaczenia :-) . Kto z obcych zgadłby, że pod przydomkiem Nakat kryje się jeden z Wolwowiczów, a pod Farmer, jeden z majętnych Dąbrowskich...
podły - niedobry, nie nadający się do użytku, zepsuty (podły ząb - zepsuty ząb)
pole - dwór (iść na pole - iść na dwór)
potoknąć - wypłukać, np. kubek wodą
potorocze - czupiradło, pokraka, paskuda, zaniedbana, rozczochrana, niechlujna dziewucha, pomiotło, osoba niewydarzona
proch - kurz
proza - proszek do pieczenia
przedzierać się z kimś - sprzeczać się, przekomarzać się z kimś (Nie przedzieraj się ze mną!)
przyczynić - dodać
przyszpilić - przypiąć
psycha - toaletka z dużym lustrem
pulares - portmonetka
puryc - elegant, szpanujący kawaler
⇑
R
rajzy [nigdy nie słyszałam tego słowa w l. poj., chociaż w SJP rajza istnieje] - włóczęga, wędrówka (iść na rajzy - iść się powłóczyć, połazić bez celu)
rynka - płytki rondelek
⇑
S
skałka - zadra z deski (wyjąć skałkę z palca - wyjąć drzazgę z palca)
smerek - smrek (drzewo) ***
studzienina - galareta
suma - uroczysta msza święta niedzielna celebrowana około południa, w kościele w którym oprócz mszy porannej odprawia się więcej mszy *** (byliście na sumie czy na rannej mszy?) [Nie jest to słowo gwarowe, oficjalna nazwa sumy to Missa maior - Msza św. główna]
swarzyć się - kłócić się, sprzeczać się
swyderek - sweterek
sznycel - kotlet mielony [niem. Schnitzel]; poza Galicją sznycel to cielęcy kotlet bity, panierowany
szczypka, szczypki - drewno na rozpałkę
jak szóstka - doskonały, bezkonkurencyjny, idealny (ta to chłop jak szóstka!) [podobno wzięło się od monety - niestety, nie wiem jeszcze na razie, jakiej - będącej w obiegu za Austrii]
szpyrać - grzebać albo szukać (szpyra za pieniędzmi; co tam tak szpyrasz?)
szpyrtać - grzebać (szpyrtać w ziemi np. motyką - coś okopywać, pielić)
sztamajza - dłuto ciesielskie, łom, pręt, drąg, wajcha
sztany - spodnie
szturkać - trącać
szwajsować, zaszwajsować - spawać, zaspawać
szypytlawy - sepleniący
ścieranka, ściranka - zacierka na mleku
⇑
T
ta dzie! - ależ skąd! :-)
tatu - tato
telepać (się) - trząść (się)
tyćko - malutko, troszeczkę
tyrpać - potrząsać
trembulka, trymbulka - szczypiorek
⇑
U
ućkać - najeść się do syta, napchać się ***
⇑
W
wartować - być wartym, mieć wartość (to nic nie wartui - to nic nie jest warte)
waserwaga - poziomica
wazonek - doniczka
wielgi piniądz, wielgie piniądze - dużo pieniędzy, drogo (To wielgie piniądze kusztuji!)
wujanka - ciotka [żona wuja] ***
wyglańcować - wypolerować (wyglańcować buty) ***
wyryktować - przygotować ***
⇑
Z
zaporząd - po kolei, jeden po drugim [za porządkiem]
zaprzeć - zamknąć (zaprzyj drzwi!)
zaraza - ktoś niedobry (ty zarazo!)
zbytki - żarty, figle (robić zbytki - psocić, dokazywać, swawolić)
zdybać - spotkać, znaleźć, (ta dzie ty jego zdybał?)
⇑
Ż
żyć na wiaderku - żyć na wiarę, na kocią łapę
⇑
ZDROBNIENIA IMION
Anuś - Andrzej
Cesiek, Cesiu - Czesław
Dziunek, Władziu - Władysław
Dziusik, Tadziu - Tadeusz
Fredek - Alfred???
Gienek - Eugeniusz
Gustek, Guściu - Augustyn ***
Henek - Henryk ***
Maniu - Marian
Mieciu - Mieczysław
Ryszek, Rysiu - Ryszard ***
Władzieńka - Władysława
Zdzisek - Zdzisław
⇑
POZDROWIENIA
Szczęść Boże! (ew. Szczęść Boże na robotę!) - powitanie osoby zajętej pracą (na roli, przy remoncie domu itp.)
Odpowiada się: Dziękuję, daj Boże!
⇑
WYKRZYKNIKI
Joj!
Ta joj!
Ba ta joj!
Kruca banda!
Kruca fiks!
Kruca fuks!
Na seru fajku!
Na seru mater! albo Na ser mater!
Nasypali piasku! [też zaczyna się od "nas...", podobnie w dwu poprzednich przykładach]
*** Dziękuję za przesłaną podpowiedź!
⇑ - do góry
 - niedawno dodane
Chto si z naszy wiary śmieji,
Naj gu nagła kreu zaleji.
I chto Lwowa ni szanuji,
Naj nas w dupy pocałuji.
(z piosenki lwowskiej)
KOMENTARZE
napisane przez: Anna Kowal(Siedleczka), dnia: 07-10-2009 17:12,
1. Gwara
Administratorowi gratuluję pomysłu i zaproponuję swoje:
"kalawka"-kałuża,"lampucera"- kobieta,której się zazdrości,zazwyczaj przy kości,"sztochać"-kłuć
(to z okolic Siedleczki i Przeworska)
"baterka"-latarka,"natonie"- podwórze,"brzechać-szczekać," zgotować"-ugotować(okolice Jawornika Polskiego)
Łącze ukłony i "serwus"!
(też podobno lwowskie)
napisane przez: Dodaję, dnia: 11-09-2009 19:49,
2. GWARA
Proszę dodać do słownika słowo używane przez mojego tatę cyt. "karahula" - laska do podpierania. Teresa
napisane przez: wojciechdomek, dnia: 11-08-2009 18:26,
3. gwara
fajne sluwka
napisane przez: anna-o, dnia: 16-06-2009 07:40,
4. gwara
"kalabania" -przerebla,
"miedzuch"-waska przestrzeno ddzielajaca sasiednie domy ,domZablotnego i Gackowskiego ,
" giczaly" -nogi .
|
|
Autor: haker on 2010-07-11 15:25:06
Giry - nogi, łapy |
Komentarze mogą być dodawane tylko przez zalogowanych użytkowników. |
|
Last Updated ( 17 Mar 2010, 13:37 )
|
|
|
Ostatnio w księdze gości
Beata R. Kurek
Bardzo się ciesze ze jest taka strona i mogę
cd. ->> |
|
